Okuma, yazılı ya da resimli imlerin, karşımızdaki insan ya da hayvanın beden dillerinin (imlerinin), sözel imlerin (konuşmaların) bir başka deyişle bireye gelen uyarıların ya da duyuların duyumsanıp algılanması ve hemen ardından bilişsel işleme sokulmasıdır. Anlamlandırma algılamadır, okuma ise algının işlenmesidir. İnsana gelen her türlü uyarı, duyum duyumsanıp algılandığı an hemen ardışık zamanda okunmaktadır da. Çünkü algılamayı hemen ardından bilişsel işlem izler.
Okunan kimi zaman yazıdır kimi zaman da resim, koku, dokunma ses ya da oluşumdur. Nasıl yazılı bir imi önce görüp sonra anlamlandırıyorsak aynı işlem kulağa, tene, dile vb. gelen duyumlar içinde söz konusudur. Ancak okuma yalnızca yazılı imleri anlamlandırma değildir. Halk arasında kullanılan bir deyiş vardır: “ Durumu okudu “ Buradaki okuma yazılı bir metni değil bir oluşumu algılama ve bilişsel ilişki kurmadır. Daha geniş bir deyişle okuma yaşamla bilişsel alanı bütünleştirmedir.
Her türlü bilişsel eylem dil ile başlar. Dil - düşünce arasındaki olmazsa olmaz varlık koşulu, madde - evren arasındaki varlık koşulu ile özdeştir. Bu, gerçekte onların varlık biçimleridir. Bilgi ya daha önceki bir edinimi anımsamadır ya da bireyin yeni dış uyaranı içselleştirmesi, kendi bilişsel dizgesine uyarlaması, mal etmesidir. Bu sürecin tek yolu da dildir. İnsan uyaranı aldığında bilişsel dizge hemen çalışmaya başlar, aldığı duyumu kendi dilinde işler, ona bir ad verir. Ad verme aynı zamanda bir yargılama, karar verme, saptama, adreslemedir. Bir uyaranı alıncaya değin edilgin olan insan, anlamlandırma ile birlikte etkin bir “okur“ olur. Okur olmak tekil ve edilgin insan olmaktan daha fazla bir şeydir, o artık bireydir, okurdur, vasıflıdır, üretendir. Daha geniş deyişle birey, dil ile okuyan bireydir ve asla edilgin insan değildir. Tekil insan edilgindir. Okuma edilgin olma değil, üretmeye hazırlanmadır, üretmedir, çok boyutluluktur, doğrudan dilin bilişsel alanda çevrim içi olmasıdır.
Okuma tekil, edilgin insan işi değil üretken okurun eylemi olarak açıklandı. Buradaki etkinlik doğrudan bilişsel çok boyutluluktur, holografik olmadır. Etkin ve dolayısıyla hızlı okuma dili en iyi kullanarak, okunan objenin (yazı, resim vb.) tüm boyutlarıyla içselleştirilip, bilişsel-holografik dizgeye mal edilmesidir, bilişsel -holografik dizgenin içine alınmasıdır. Ancak böylece, okuma konusu holografik dizgenin içine alındığında, hızla okunup, edinilir. Durum böyle olunca, bu türden hızlı okuyanlar günlük yaşamda da özdeş yöntemi kullanacaklarından her konuda başarım artacaktır. Sorun çözme kolaylaşacak, yaşam daha bir içerikli olacaktır.
Şimdi bu bağlamda holografik okuma nedir? Okuma objesini tümüyle içselleştirmektir. Obje bir metin, bir kitap olabilir. Önce onu baştan sona “ evire çevire “ gözden geçirmeli, başlangıcı, sonucu, ana bölümleri, üst başlıkları, ara bölümleri, alt başlıkları, dikkati çeken anlam kümelerini vb. iyice gözden geçirmeli; objeyi okumadan,” okumuş gibi “ olarak ele alıp, “ bu obje şundan söz ediyor “ diyebilerek okumalıdır. Metni dört boyutlu olarak algılayıp boyutların içine girerek okumaktır. Bir bahar yağmurunu en iyi, yağmurun içinde kalarak ıslanarak, tüm boyutları yaşayarak ifade edebilirsiniz. Holografik okuma da metnin içine girerek, metni yaşayarak okumadır. Bu yaşantı ise önce yazıyı baştan sona tanımaktır.
Bu bağlamda okuma (bilgilenme) edilgin olma değil doğrudan etkin olmadır.
Okuma bilgiyi yalnızca tüketme değil özdeş zamanda bilgi üretmedir. Bilgi yaşamın türevi değil kendisidir.
Okuma yaşamın sürekli olarak üretilmesidir. İnsanın ikincil niteliği değil insan olmanın zorunlu koşuludur.
Okuma (bilgilenme) varlığın bir özelliği değil bir var oluş biçimidir
Mehmet Şahan